DÍLI-Tersa 20 Outubru 2026, Secretario Administração e Finanças Representa Presidente Autoridade Munisípiu Bobonaro ba Partisipa iha Lansamentu Timor-leste Sumáriu Kona-Ba Relatóriu Pobreza, Governu Timor-Leste liuhusi Ministério Finansas ohin fó sai rezultadu husi Peskiza Padraun Moris Timor-Leste nian (TLSLS-sigla inglés) 2024, ho dadus komprensivu dahuluk kona-ba bem-estar uma-kain nian iha nasaun ne’e durante tinan sanulu nia laran.

Dadus sira ne’e rekolla husi Institutu Nasional Estatistika Timor-Leste (INETL I.P.), husi fulan-Abril to’o Outubru 2024, no kobre uma-kain hamutuk 7,424 ne’ebe reprezenta husi nível nasionál no munisípiu.

Husi rezultadu sira ne’e konfirma progresu iha redusaun taxa pobreza iha dékada liubá no mos relata mudansa di’ak iha asesu ba servisu báziku sira, ne’ebé reflete aumentu iha padraun moris nian iha rai laran.

Taxa pobreza nasionál mai ho pursentu 37.0 iha 2024. Ida-ne’e signifika katak iha tinan 2024 Timor-oan liu 500,000 (rihun atus lima) moris iha liña pobreza nasionál nia okos husi US$2.31 ba ema ida kada loron.

Pobreza mosu barak liu iha área rurál sira, ho 45.5 pursentu husi populasaun moris iha liña pobreza nia okos, kompara ho 18.4 pursentu husi populasaun iha área urbana.

Komparasaun direita husi dadus 2014 no 2024 la rekomenda tamba iha mudansa metodolójia ba TLSLS 2024.

Wainhira uza aprosimasaun metodolojia ida ne’ebé komparavél, pobreza nasionál tun ho pontu persentajen 11.4 dezde 2014, mudansa ida ne’ebé boot liu duké komparasaun direta ida husi estimasaun pontu dadus nian ne’ebé sujere (pontu persentajen 4.8).

Koefisiente Gini, sasukat ida ba dezigualdade ekonomia ne’ebé varia husi 0 (igualdade perfeita) to’o 1 (dezigualdade perfeita) mak 0.36 iha 2024, ne’ebé hatudu aumentu ida husi pontu 0.05 dezde 2014.

Konsistente ho redusaun iha pobreza monetária, padraun moris la’os monetária mós iha mudansa tuir tempu, liu husi asesu ba eletrisidade ne’ebé kuaze universal ona, asesu ba bee-hemu seguru ne’ebé aumenta, no persentajen husi uma-kain ne’ebé iha uma propriu mos aumenta. Indikadór ba edukasaun iha mudansa pozitivu.

Iha redusaun husi ema ne’ebé labele hakerek no le’e, no familia oituan de’it mak relata labarik sira husik eskola.

Maske iha duni progresu, maibe oportunidade mosu nafatin atu hamenus lakuna iha padraun moris ligadu ho abitasaun, saneamentu, enerjia moos, edukasaun, no saúde.

Governu Timor-Leste determina atu halo mudansa hirak ne’e ba resposta politika ne’ebé ho alvu, resposta politika bazeia ba evidensia.

“TLSLS 2024 hatudu progresu signifikativu hodi hamenus ki’ak no hadi’a padraun moris nian. Dadus indika saída mak ita bele halo atu hamenus disparidade no aselera redusaun pobreza. Governu sei uza dadus foun atu orienta elaborasaun politika tanba ita iha kompromisu atu atinji objetivu sira ne’e ba povu Timor-Leste.” Dehan Vise-Ministra Finansas Timor-Leste, Regina de Jesus de Sousa.

Timor-Leste nia liña pobreza nasionál reflete nesesidade báziku husi ema sira ne’ebé moris iha nasaun ne’e no sai hanesan referénsia ofisiál ba dezeñu politika no progresu monitorizasaun. Taxa pobreza nasionál ne’ebe publika ohin loron ho apoiu husi ekipa téknika Grupu Banku Mundial.

Liña nasionál la hanesan ho estimasaun bazeia ba liña pobreza internasionál tanba liña hirak ne’e serve objetivu diferente. Dadus TLSLS 2024 ne’e sei suporta estimasaun pobreza atualizadu haktuir liña pobreza internasionál sira, ne’ebé ita kalkula atu monitoriza redusaun pobreza globál.

“Relatóriu ida ne’e hatudu mudansa pozitivu ba padraun moris iha Timor-Leste dezde 2014” dehan David Freedman, Reprezentante Rezidente Grupu Banku Mundiál ba Timor-Leste.

“Grupu Banku Mundial iha kompromisu atu servisu hamutuk ho Governu Timor-Leste no parseiru sira hotu hodi halakon pobreza no alkansa prosperidade komún.”

Governu Timor-Leste no Grupu Banku Mundiál sei servisu hamutuk atu prepara avaliasaun komprensivu ida kona-ba kauza prinsipál husi pobreza no transforma dadus bazeia ba evidénsia nu’udar baze ba asaun prioridade hodi suporta atu aselera redusaun pobreza.

Dadus mikro husi TLSLS 2024 sei disponivél ba peskiza no dezenvolvimentu polítika sira ho protesaun ne’ebe adekuadu hodi garante konfidensialidade no privasidade husi respondente sira. Ida-ne’e sei ajuda atu hametin elaborasaun politika bazeia ba evidensia no informa jerasaun tuir mai kona-ba politika atu fornese kreximentu ne’ebé inkluzivu no reziliente liután.

#Media Ministerio Finansas

 #Media SECAM Administração e Finanças Bobonaro

© 2026 Bobonaro Municipal Authority