Maliana, 13 de Janeiro 2026 hetan visita kortezia husi S.E Presidente da Republica de Timor Leste iha Escola Colegio Infante de Sagres Maliana, akompanha mos visita especial ida ne’e Secretario Municipal dos Asunto Sosiais, Administrador Posto Maliana, Diretor/a Servico Municipal, Presidente CCLN Bobonaro, Comandante Policia PNTL Bobonaro, Comandante Forca F-FDTL Destakamento Tunubibi.

Iha visita espesial refere S.E Presidente da Republica hato’o hela mensajem ba estudante hotu katak: atu sai ema nebe’e matenek, kualitativo no responsabildade persija Estuda-Estuda no Estuda maka’as, atu nune’e ba futuru bele ukun rai ida ne’e ho dedikasaun nebe diak. Hare ba tempo ida agora iha ita nia rai ne’e titulu ba Diploma, Lisensiatura, Majestrado no Dotoramento komesa barak dadaun ona, diferensia ho tempo uluk ita nia rekursu ba hirak ne’e menus no sei laiha, hirakk ne’e kaer ukun tamba lideransa nebe uluk kontribui ba nasaun ida ne’e hahu kedan husi 1975 to’o 1999 to’o mai fali lideransa nebe hahu iha 2002 wainhira maun bo’ot Xanana sai Presidente da Republica no Dotor Mari Alkatiri sai nudar Primeiro Ministro, simu ba ida ne’e nebe konsekuensia,violensia noventa nove sunu a’at hotu ahu kedesan deit makai ha, hahu husi neba to’o tama ASEAN.

Agradece tebe-tebes ba uma kreda/igreja. Tamba igreja maka hahu tempo Portuguesa ba loke escola ida ne’e no loke Colegio Soibada. Hahu husi nebe igreja maka adopta lian tetun desde tempu luta ba ukun rasik a’an no to’o ohin loron sai lingua Nasional, tamba lingua tetun uluk sei sai lingua minoritario so etniku linguistic mambae maka sai lingua bo’ot liu iha tempo uluk.

Maibe ho misionario Portuguse ho misionario Timor oan sira liu-liu iha durante tempo luta to’o agora maka tetun sai ona lingua ida ita bele dehan moderno, lingua operasional, lingua funsional ituan tamba ita hare lingua tetun lia fuan barak mai husi Lingua Potuguesa.

Husi parte seluk Diretor Escola Colegio Infante de Sagres Maliana, Padre Norberto iha lia fuan bemvindo introdus konaba presensa encola refere. Escola ne’e hari iha rai Maliana desde 13 de outubro 1948 nebe iha tinan kotuk selebra ona 77 anos presensa escola ida ne’e no iha inisio ida ne’e Amo Dom Martinho da Costa Lopes maka muda escola ida ne’e husi Bobonaro mai iha Maliana e nia hela iha Maliana durante tinan rua iha rai Aidabalete nebe oras ne’e dadaun hari cede suco Lahomea ba. Iha lideransa Amo Matinho da Costa Lopes nia hahu escola ida ne’e iha rai nebe agora dadaun escola ne’e hamrik bah o rai naran Lugululi.

Hahu uluk iha fulan Novembro 1949 Amo Martinho da Costa Lopes mai hela ona iha ne’e, no iha dia 12 de Outuro 1950 estudante no profesores sira besik ema 500 komesa hahu formasaun iha fatin ida ne’e.

Colegio Maliana ninia imfraestrutura sira hari durante tinan 10 nia laran, hahu 1950 to’o mai iha 1960 no iha tinan ida ne’e mos iha festa amo Hendriqueano Infante nebe halo tinan 500 nebe governador iha momentu neba hamotuk ho Bispo iha momento ne’eba mai inagura Colegio Infante de Sagres Maliana h onia padroero Dom Hendrique Infante de Sagres.

Escola ida ne’e funsiona durante iha tempo Portuguesa durante tinan 25 nia laran hahu 1969 to’o 1975 molok funu. Depois de funu Colegio ida ne’e abandonado iha momentu ruma militares Indonesia maka mai uja fatin ida ne’e hanesan sira nia abrigu no iha tinan 1982 Padre Bervita sira ho Bispo Dili nia autorizasaun mai kontinua loke hikas eskola ida ne’e ho SMP no SPG nebe ikus mai nakfilak ba Secundaria Geral, e padre Bervita sira kaer eskola ne’e to’o mai iha 2014.

Iha tinan 2014 tamba nesesidade Diocese Ninian nebe atu loke Seminario Minor hodi deside atu fo ba iha Padre Diosejano sira nia kaer, e hahu iha tinan 2017 Colegio Maliana loke mos Seminario Minor nebe simu kandidatu sira hodi eskola iha fatin ida ne’e ne’ebe prepara ba atu sai padre iha aban bairua nian.

Eskola ida ne’e desde hari laos atu forma deit ema nia kakutak maibe liu-liu iha valores, iha karakter no iha servi atu hola parte iha misaun servi ba povo, atu mos liberta povo husi kiak no beik. Bispo Maliana hare eskola ida ne’e hanesanmos momentum ida atu bele kontribui diak liu ba rai doben Timor Leste liu husi edukasaun ida nebe kualidade.

© 2026 Autoridade Municipio Bobonaro