INTRODUSAUN PERFIL SUCO GOULOLO

Dezenvolvimentu komunitáriu iha nivel Suku mak parte importante hosi esforsu atu realiza bein estar ba komunidade nian iha Timor-Leste. Iha kontestu ida ne’e, Suku Goulolo, iha papel estratéjiku hanesan, defini prioridade, no orienta atividade dezenvolvimentu ho baze iha komunidade.

Iha kuadru legal nasional, Suco iha estatutu hanesan pesoa coletiva pública ne’ebé regula iha Lei n.º 9/2016 de 8 de julho konaba Lei dos Sucos. Husi estatutu ida ne’e, Suku rekoñese hanesan asosiasaun públika ne’ebé reprezenta interese koletivu komunidade iha ninia área. Suku iha papel importante atu reforsa partisipasaun sidadaun, fasilita diálogu entre komunidade ho estadú, no estimula implementasaun dezevolvimentu ne’ebé konforma ho valor sosiál, kultura, no nessesidade lokal. Husi funsaun sira ne’e, Suku sai pilar prinsipal iha movimentasaun dezenvolvimentu bazeia ba partisipasaun, solidariedade, no responsabilidade koletiva.

Elaborasaun Planu Dezenvolvimentu Komunitáriu (PDK) Suku Goulolo mak forma konkreta hosi implementasaun papel no responsabilidade ida ne’e. Dokumentu ida ne’e elabora tuir prosesu partisipativu ne’ebé involve komunidade sira husi aldeia, mestre/a sira, pesoal saude, intelektuais, joventude feto ho mane, konfisoens relijioza, setor privadu ekonomia suku, no liuliu ho grupu vulneravel sira iha Suku Goulolo; ho objetivu atu halo mapamentu ba potensialidade lokal, identifika dezafiu, no determina objetivu dezenvolvimentu Suku ne’ebé konforma ho valor sosiál, kultura no ambientál lokal.

Alénde sai giaun ba komunidade, PDK mos serve hanesan baze ba Autoridade Suku no instituisaun governu no parseiru dezenvolvimentu sira, atu koordena programa, apoio tekniku no finanseiru ne’ebé harmonia ho prioridade dezenvolvimentu komunidade. Tan ne’e, PDK Suku Goulolo sai instrumentu importante atu garante dezenvolvimentu ne’ebé partisipativu, transparente no sustentavel, tuir espirítu Lei dos Sucos no prinsipiu boa governansaun ni-nian.

Vizaun, Misaun, Metas Objetivu, Valór no Prinsípiu Suco nian

Vizaun Suco  Goulolo

Lideransa Suco  Goulolo hamutuk ho ninia Komunidade tomak hatuur vizaun suco nian maka hanesan:

Harii No Hametin Suku Ida Ne,ebe;Inklusivu,Partisipativo,Progresivo no Proprio. ”

Misaun Suco Goulolo

Atu atinji vizaun ne’ebé deskreve ona iha leten, Suku Goulolo defini no misaun sira mak hanesan:

  1. Asegura katak sidadaun hotu-hotu, inklui grupu vulneravel sira, hetan direitu, servisu, protesaun no oportunidade ne’ebé justu iha prosesu dezenvolvimentu
  2. Hametin unidade, solidariedade, no armonia sosiál entre família. 
  • Promove jestaun ambiente verde, saudavel no sustentavel hodi garante balansu natureza no sustentabilidade rekursu ba jerasaun futuru Goulolo oan sira nian.
  • Promove kualidade moris povu Goulolo nian liu husi garantia prestasaun kualidade servisu báziku iha dominiu edukasaun, saude no ekonomia.
  • Enkoraja independénsia komunidade nian liuhosi fortalesimentu kapasidade família no grupu iha jestaun ekonomia lokál, rekursu, no dezenvolvimentu ho sustentável.
  • Kria ambiente ne’ebé moos, seguru, ordenadu no konfortavel liuhosi jestaun ijiene no orden publiku ho partisipativu.

Meta sira ba Dezenvolvimentu iha Suco  Goulolo

Vizaun no Misaun iha leten transforma hikas ba Meta sira Dezenvolvimentu iha Suku Goulolo hanesan tuir mai ne’e:

  1. Espasu abitasional ne’ebé moos, organizadu, seguru hodi favorese ba saúde públiku.
  • Ambiente Suku matak/verde, saudavel no sustentável ho protesaun ba natureza no rekursu lokál sira promovidu. 
  • Kualidade moris Goulolo-oan sira nian promovidu.
  • Unidade, solidariedade, armonia sosial sidadaun sira nian hodi partisipa iha atividade sosiál, kulturál, no tradisionál aseguradu no prezervadu.
  • Independensia komunidade nian iha jestaun ekonomia, sosial no dezenvolvimentu dezenvolvidu.
  • Direitu, servisu, protesaun no oportunidade ne’ebé justu ba sidadaun hotu-hotu aseguradu.

Objetivu sira ba Dezenvolvimenut iha Suco Goulolo nian

Meta sira ba dezenvolvimenut iha Suku  Goulolo nian ne’e ami defini hikas iha objetivu dezenvolvimentu nian hanesan tuir mai ne’e: 

  1. Fortalese esforsu protesaun ambientál, jestaun rekursu naturál, reflorestasaun, konservasaun ba rai no bee matan sira, no jestaun lixu ne’ebé di’ak hodi kria ekosistema ne’ebé moos, verde, no sustentável ba komunidade Goulolo.
  2. Mellora grau abitu moris saúdavel, kualidade edukasaun, asessu ba água potável, no servisu sosiais, nune’e mós atu hasa’e oportunidade ekonómika família nian liuhosi empoderamentu no kapasitasaun komunidade.
  3. Hametin relasoens sosiais entre família, Klan no uma lisan sira, jovens, grupu feto, instituisoens tradisionais no relijioza, e garante katak komunidade sira partisipa ho ativu iha foti disizaun no ba atividade dezenvolvimentu sira.
  4. Hasa’e kapasidade komunidade atu jere rekursu, harii ekonomia lokál, no soi papel iha dezenvolvimentu liuhosi formasaun, hametin grupu, no empoderamentu ekonómiku.
  5. Organiza ambiente rezidensiál sira, hadi’a infraetrutura bázika, garante limpeza iha instalasaun públiku sira, no garante kualidade ba fasilidade públiku sira ne’ebé suporta komunidade nia moris.
  6. Hadi’a asesu servisu públiku ba grupu vulnerável sira inklui feto, labarik, idozu, no ema ho defisiénsia, no asegura sira-nia envolvimentu iha prosesu dezenvolvimentu hotu-hotu.

Valór sira ne’ebé Suco Goulolo adopta

Koletivamente, komunidade no lideransa sira iha suku Goulolo defini ona valór prinsipál sira hanesan tuir mai ne’e: 

  1. Solidariedade 
  2. Responsabilidade Sosiál 
  3. Transparénsia 
  4. Respeitu ba Moris 
  5. Inkluzividade

Prinsipiu Suco  Goulolo nian

Suku Goulolo adopta mós ninia prinsípiu sira ba dezenvolvimentu nian mak hanesan tuir mai ne’e:

  1. Prinsipiu igualdade
  2. Prinsipiu partisipasaun, 
  3. Prinsipiu transparansia;
  4. Prinsipiu responsabilizaasaun;  
  5. Prinsipiu Kolaborasaun;

MAPAMENTO SUCO GOULOLO

ESTRUTURA LIDERANSA KOMUNITARIO

file ne’e formatu ho PDF Bele Click hodi Download….

© 2026 Autoridade Municipio Bobonaro